X
تبلیغات
معماری - طراحی مهدکودک

معماری

طراحی مهدکودک

کودک محور طراحی مهد کودکدر طراحی ساختمان مهد کودک ،کودک محوری اولویت دارد. به این معنی که ساختمان باید برای نگهداری موقت کودکان طراحی شود

نادیده گرفتن عادتمان شده است. حتی اگر پای کودکانمان درمیان باشد. شاید در این هنگام بیشتر از مواقع دیگر. چه کودکان زبان اعتراض ندارند.
شهر باید انسان محور باشد. این را بیشتر کارشناسان شهری می گویند. شهر بزرگ شده ، رشد پیدا کرده اما توسعه هنوز غایب است . زنان، راهی محیط های کاری شده اند، اما از ملزومات حضور اجتماعی آنان در شهر خبری نیست.
کودک جزیی از جامعه انسانی شهرنشین است و توجه به او از اصول شهرنشینی. با این حال گویا این بخش از جامعه در شهرهای ما چندان جدی گرفته نمی شوند. مگر به مناسبت روز جهانی کودک آن هم با پخش چند کارتون. از آموزش اصول شهروندی گرفته تا رعایت ضوابط استاندارد محیط های ویژه آنها. چند مدرسه یا مهد کودک را سراغ دارید که با شرایط جسمی کاربر آن یعنی کودک همخوانی داشته باشد؟


یک مهد کودک استاندارد در آلمان




ضوابط مهد کودک سازی

شورای عالی معماری و شهرسازی سال قبل ضوابطی را برای طراحی مهد کودک به تصویب رساند.
شاید این تنها ضابطه موجود از سوی متولیان امر ساختمان برای ساخت مهد کودک به عنوان فضای مختص کودکان باشد. گو این که بر این ضابطه نیز نقدهای فراوانی وارد است، با این حال همین ضوابط ناقص نیز اغلب نادیده گرفته می شود. چه بیشتر مهدکودک ها، خانه های قدیمی هستند که تنها با رنگ کردن و چسباندن چند نقاشی به در و دیوار تغییر کابری داده اند.
در این ضابطه که با نام ضوابط طراحی معماری مهد کودک نامیده می شود، آمده است،« اجرای مصوبه حاضر و پیوست آن در تمام طرح های آتی و در دست تهیه انواع مهد کودک اعم از دولتی ، خصوصی و خود کفا از این تاریخ ( 14/2/1383) در سرار کشور الزامی بوده و تمام مراجع مسوول تهیه، بررسی و تصویب و اجرای طرح های مهد کودک موظفند در مراحل مختلف تصویب ، صدور پروانه ونظارت بر اجرا ضوابط مذکور را رعایت کنند.»
با این همه از تصویب ضوابط طراحی مهد کودک تاکنون اتفاق خاصی در زمینه ساخت مهد کودک نیافتاده است.
هر چند بندها ی این مصوبه چندان با شرایط کودکان انطباق ندارد.
علاوه بر ضوابط شورای عالی شهرسازی و معماری سازمان بهزیستی نیز ضوابطی را برای ساختمان مهد کودک لحاظ کرده که در اغلب بند های‌ آن با عنوان کلمه " حتی المقدور " بیشتر جنبه توصیه ای پیدا کرده تا مصوبه ای.
برای مثال در این ضوابط آمده است : ساختمان مهد کودک حتی المقدور یک طبقه باشد. در غیر این صورت طبقه دوم به نگهداری شیرخواران و اطفال نوپا اختصاص یابد.




استاندارد دور از دسترس
« هر ساختمان باید سرپناه محکمی، کارآمد و زیبا باشد.» این یک تعریف ساده است که محمود نجاری سی سی ، کارشناس ارشد معماری و مدرس معماری دانشگاه هنر از ساختمان ارایه می دهد.
وی می گوید: « در طراحی ساختمان مهد کودک، کودک محوری اولویت دارد. به این معنی که ساختمان باید برای نگهداری موقت کودکان طراحی شود. بنابراین ایمنی کودکان در مدت زمان حضورشان در مهدکودک اصلی ترین نکته و دستورالعمل در ضوابط طرح و اجرای ساختمان است.»
گو اینکه به زعم سی سی ، منظور از ایمنی تنها استحکام ساختمان نیست ، بلکه رفتار شناسی کودک و توجه ظریف به روحیات و اخلاق کودکانه و تامین امنیت و بهداشت او باید مورد توجه قرار گیرد.
« در کشورهای توسعه یافته و قانونمند مانند آلمان مسوولیت سنگین پذیرش کودک سبب شده تمام نکات و ضوابط ساختمانی، بهداشتی ، آموزشی و مراقبتی مورد مطالعه قرار گرفته و در طراحی ساختمان مهدکودک لحاظ شده است.»
مهندس سی سی درباره ضوابط ساخت مهد کودک در کشورهای توسعه یافته می گوید:« ساختمان های مهدکودک در مناطق شهری باید در نقاطی اجرا شوند که سرعت خودروها در آن نقاط حداکثر 30 کیلومتر باشد. ساختمان از شریان های اصلی تاسیسات شهری ، برق فشار قوی ، ترن و مترو و مراکز آلوده کننده دور باشد. در مسیرهای اطراف ساختمان مهد کودک تفکیک مسیر پیاده رو از سواره رو انجام شده باشد. ورودی مهد کودک نباید مجاور خیابان باشد. همچنین محدوده امنیتی برای کنترل عبور و مرور کودکان وجود داشته باشد.»
گذشته از نکات قابل ملاحظه در مکانیابی ساختمان مهدکودک ، ضوابط دیگری نیز باید در خود ساختمان رعایت شود.
برای مثال مسیر حرکت کودک از خارج ساختمان تا داخل و داخل ساختمان نباید اختلاف سطح داشته باشد.استفاده از اشیا تیز و برنده در محوطه سازی و فضاسازی مهدکودک مجاز نیست.سطل های جمع آوری و تفکیک زباله باید به لحاظ ترشح و نفوذ زباله کنترل شده و از دسترس کودکان دور باشد.طراحی فضای باز باید به شکلی باشد که در والدین احساس نگرانی ایجاد نکند. عناصر محیط باید به شکلی طراحی شود که احتمال بالا رفتن کودک از او سلب شود. طراحی ***** ورودی برای کنترل دمای داخل و خارج و تمیز کردن کفش ها ضروری است. دستگیره در ورودی که در حالت معمول در ارتفاع یک متر طراحی می شود. در مهدکودک از سمت داخل باید ارتفاع بیش از یک متر و 50 سانتیمتر داشته باشد. تا کودک نتواند آن را باز کند.

 

نمونه وطنی

 

نجاری سی سی به همراه دانشجویان معماری خود تحقیقی را در ارتباط با طراحی مهدکودک در ایران به انجام رسانده است. این تحقیق نشان می دهد در بیشتر مهد کودک های وطنی ضوابط استاندارد رعایت نمی شود. برای مثال در یکی از مهدکودک های زنجان، حیاط مهدکودک با ساختمان آن به اندازه ای اختلاف سطح دارد که ناچار چندین پله این دو فضارا به هم مرتبط می کند. آن هم پله هایی با بدنه فلزی و پوشش سنگی. فضاهای ناامن داخل ساختمان ، ساختمان های دو طبقه و پله های متعدد، روشویی ها و دستشویی های نامتناسب با قد کودکان و موارد متعدد این چنینی از دیگر مشکلات طراحی ساختمان مهد کودک در ایران است.

 

آن سویی رویا
محمود سی سی می گوید:« در طراحی ساختمان مهدکودک باید سه بخش مورد توجه قرار گیرد. 1_ قسمت کودک 2_ قسمت کارکنان 3_ قسمت والدین. در طراحی مهد کودک ، توجه به فضای کارکنان و مدیریت مهدکودک و تفکیک فضاهای استراحت ، کاری ، بهداشتی و کارکنان و جلوگیری از تداخل این فضاها با فضای کودکان حایز اهمیت است. فضاها باید با توجه به وسعت برنامه ها و تعداد کارکنان طراحی شود. فضای انتظار نیز باید در طراحی مهدکودک لحاظ شود.( فضایی که در آن والدین به انتظار کودکان می نشینند.) این فضا باید در مجاورت ***** ورودی و بخش مدیریت ساختمان قرار گیرد. در این فضا باید وسایل اندکی برای سرگرمی کودکان تعبیه شود. »
به گفته سی سی در طراحی ساختمان مهد کودک نکات دیگری از جمله کوتاه بودن ارتفاع تابلوهای مخصوص کودکان و مرتفع بودن تابلوهای مخصوص بزرگسالان در نظرگرفته می شود.
« در این محیط باید از رنگ های ملایم در کف ودیوار و رنگ های اصلی زرد ، آبی و قرمز در وسایل دیگر استفاده کرد. درها باید امکان خروج سریع را برای کودکان فراهم کند. سرویس های بهداشتی کودکان باید به تناسب قد آنها طراحی شود.این نکات راباید در طراحی محل آویزان کردن وسایل شخصی کودکان نصب لگوهای هر کودک ( در مهد کودک های کشور های پیشرفته هر کودک لگویی را برای خود انتخاب می کند که معرف وسایل شخصی اوست. برای مثال یک شخصیت کارتونی .) در این فضا در محل قرار گیری کلید پریزها باید دقت کرد تا از دسترس کودکان دور باشد.»

 

به اعتقاد سی سی پارکت به دلیل حفظ دمای محیط و تمیزی برای پوشش مهد کودک مناسبتر است.
وی ادامه می دهد:« ساخت این اتاق ها برای یک مهد کودک الزامی است. 1_ ***** ورودی 2_ هال مرکزی 3_ اتاق مدیریت همراه با محلی برای گفت و گو با والدین 4_ فضای انتظار والدین 5_ فضای سرگرم شدن موقت کودکان 6_ رخت کن کارمندان 7_ سرویس کارمندان 8_ آشپزخانه و انبار 9_ سالن ورزش و بازی دسته جمعی 10_ انبار وسایل بازی 11_ کارگاه نقاشی و کار با رنگ و کاردستی 12_ فضای مربوط به نظافتچی و انبار مربوط به آن 13_ کلاس های گروهی 15 تا 20 نفره کودکان ( فضاهای گروهی باید برای اوقات قصه گویی ، نقاشی و بقیه فعالیت های مرتبط عملکردی باشد.) 14_ فضای سرویس هر گروه 15_ فضای استراحت کودک ( در مهد کودک های استاندارد فقط یک مکان برای استراحت کودک آن هم برای کودکی که نیاز به استراحت دارد تعبیه می شود. چه خواب دست جمعی کودکان معمول نیست. کودک به ذات اهل تحرک است نه خواب!) محوطه بازی کودکان باید پاکیزه باشد و در طراحی آن ایمنی کودک در نظر گرفته شود.»

 

نگاهی به ضوابط مهد کودک استاندارد فاصله عمیق مهدکودک های وطنی را از شرایط مطلوب بیشتربه نمایش می گذارد. دلسرد نشوید با اجرای مصوبات دست و پاشکسته مهد کودک سازی در کشور شاید کودکان نسل بعد فرصت بهره گیری از یک محیط مناسب را در زمان حضور والدین خود در محل کار داشته باشند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ضوابط و سرانه های مورد استفاده در طراحی مهد کودک

 

فضای مهد کودک باید با نوع فعالیت های کودکان در گروههای سنی مختلف سازگار باشد.

 

فعالیت های اصلی کودک در مراکز پیش دبستانی «خوابیدن»، «غذا خوردن» ، «بازی کردن» است. ابتدا فعالیت او فقط خوابیدن است و تنها وقفه های کوتاهی برای غذا خوردن وجود دارد. به تدریج همراه با رشد کودک نیاز او به خوابیدن کاهش می یابد، تعداد دفعات غذا خوردن کمتر و وقت بازی اضافه می شود، تا زمانی که آموزش رسمی آغاز می گردد.

 

طراحی فضاهای داخلی حاوی ضوابط طراحی قسمت های اصلی شامل بخش اداری، بخش های کودکان، فضاهای مشترک، فضاهای خدماتی و تاسیساتی و تجهیزات مهد کودک است.

 

در طراحی مهد کودک باید به مواردی که در ذیل می آید توجه نمود:

 

1- اندازه های بدن کودک

 

اندازه های بدن کودک در سنین مختلف برای تصمیم گیری در مورد ابعاد و ارتفاع وسایل مورد استفاده آنها ضروری است. مهمترین اندازه ، قد ایستاده کودک است.

 

از این اندازه می توان اکثر اندازه های دیگر بدن را که برای طراحی فضا و تجهیزات لازم است، نتیجه گرفت.

 

جدول (1) قد کودکان 0-6 سال ایرانی را ، که در این ضوابط ملاک عمل قرار گرفته است، نشان می دهد.

 

قد- سانتیمتر

 

سن به ماه

 

60
5-0
70
11-6
79
23-12
88
35-24
96
47-36
103
59-48

 

109
71-60
اندازه گیری ابعاد بدن انسان به منظور طراحی فضا و تجهیزات به دو دسته تقسیم می شود:

 

الف) بشر سنجی در حالت ساکن

 

ب) بشر سنجی در حالت حرکت

 

جدول (2) نشان دهنده ضریب ابعاد بدن کودک نسبت به قد ایستاده او ، در حالت ساکن است.

 

ضریب نسبت به قد ایستاده

 

حالت حرکت

 

1

 

قد ایستاده

 

15/1

 

حداکثر دسترسی به بالا

 

96/0

 

ارتفاع دید

 

63/0

 

ارتفاع آرنج

 

25/0

 

پهنای شانه ها

 

02/1

 

دست های باز شده به طرفین

 

78/0

 

ارتفاع نشسته

 

70/0

 

ارتفاع دید در حالت نشسته

 

2- ضریب اندازه های تجهیزات نسبت به قد ایستاده کودک

 

جدول(3) نشان دهنده ضرایب اندازه های تجهیزات نسبت به قد ایستاده کودک است.

 

ضریب

 

تجهیزات

 

15/1

 

بالاترین دسترسی به تخته

 

44/0

 

پایین ترین دسترسی به تخته

 

90/0

 

بالا ترین ارتفاع مناسب برای قفسه

 

23/0

 

پایین ترین ارتفاع مناسب برای تخته

 

23/0

 

عمق قفسه

 

20/1

 

بالاترین دسترسی به قفسه

 

53/0

 

پایین ترین دسترسی به قفسه

 

63/0

 

ارتفاع دستگیره در

 

75/0

 

ارتفاع لبه پایین آینه

 

80/0

 

ارتفاع کلید برق

 

1

 

ارتفاع قلاب رخت آویز

 

50/0

 

ارتفاع بالای دستشویی

 

3- درب ها

 

1- 3- محل دربها و فاصله آنها از هم باید به نحوی باشد که خطر آفرین نباشد

 

2-3- در فضاهای مربوط به کودکان نباید از درهای شیشه ای استفاده شود.

 

3-3- در مواردی که وجود درهای شفاف ضروری است، باید از مصالح شفاف ایمن استفاده شود. محل درها نیز باید کاملا قابل دید باشد.

 

4-3- محل در هارا نباید نزدیک بخش های انتهایی یا ابتدایی پلکان در نظر گرفت.

 

5-3- در های لولایی نباید به سمت مکانهای پررفت و آمد و یا فضاهایی که اثاث ثابت و مبلمان در آنها قرار گرفته است باز شوند.

 

6-3- از درهای بادبزنی نباید استفاده شود.

 

7-3- در ورودی اصلی ساختمان نباید مستقیما رو به مسیرهای عبور وسیله نقلیه قرار گیرد. در شرایط غیر قابل اجتناب باید برای جدا کردن فضای ورودی و مسیر حرکت وسایل نقلیه، طرح مناسبی در نظز گرفته شود.(شکل 1)

 

8-3- ارتفاع محل نصب دستگیره در باید 60 سانتیمتر در نظر گرفته شود.

 

9-3- لبه دستگیره های اهرمی نباید بیش از 3/0 سانتیمتر با سطح در فاصله داشته باشد تا از گیر کردن لبه آستین به دستگیره در جلوگیری گردد.(شکل 2)

 

10-3- هیچ یک از اجزای دستگیره ها نباید از لبه در کمتر از 5/7 سانتیمتر فاصله داشته باشد، تا حرکت دست به راحتی مقدور باشد(شکل 3)

 

11-3- در صورت استفاده از درهای قفل دار، قفل آنهال باید به گونه ای باشد که در شرایط اضطراری به راحتی باز شوند.

 

4- پنجره

 

1-4- حداقل ابعاد پنجره در طبقه همکف باید 70*50 و حداکثر ارتفاع کف پنجره از کف تمام شده داخلی باید 60 سانتیمتر در نظر گرفته شود.

 

2-4- پنجره های رو به گذر عمومی ، واقع در طبقه همکف باید دارای شیشه های مات باشند.

 

3-4- پنجره ها باید از داخل دارای شبکه محافظ بوده و از خارج توری داشته باشد.


- تجهیزات مهد کودک

1-5- الزامات عمومی

 

1- اندازه تجهیزات مورد استفاده کودکان باید متناسب با ابعاد بدن آنها باشد.

 

2- پایه های صندلی و میز نباید از محدوده سطح آنها فراتر رود.

 

3- از میز و صندلی سه پایه نباید استفاده شود.

 

4- طراحی و تجهیز فضا و عناصر آن باید به گونه ای باشد که از ایجاد گوشه ها و زوایای تیز و برنده ، بخصوص در ارتفاع سر اجتناب شود.(شکل4)

 

5- فاصله های دو سطح درهای کشویی کمد ها نباید به اندازه ای باشد که انگشت کودک بین آنها گیر کند.

 

6- بخاری ها و وسایل حرارتی باید دارای حفاظ باشند.

 

2-5- ضوابط تجهیزات

 

1- ارتفاع قلاب رخت آویز باید 100 سانتیمتر در نظر گرفته شود.(شکل 5)

 

2- ارتفاع میز برای استفاده در حالت ایستاده باید 53 سانتیمتر باشد.(شکل6)

 

3- بالاترین ارتفاع مناسب دسترسی برای قفسه ها 90 سانتیمتر و پایین ترین ارتفاع 20 سانتیمتر است(شکل 7)

 

4- ارتفاع لبه بالای کاسه دستشویی باید 50 سانتیمتر در نظرگرفته شود.(شکل 8)

 

5- ارتفاع لبه پایین آینه دستشویی باید 75 سانتیمتر باشد(شکل 9)

 

6- ارتفاع میز برای استفاده در حالت نشسته باید 42 سانتیمتر و اندازه سطح آن حد اقل 55*50 سانتیمتر باشد(شکل 10)

 

7- ارتفاع نشیمنگاه صندلی باید 25،عمق آن24، و پهنای آن 25 سانتیمتر در نظر گرفته شود.(شکلهای 11 و 12)

 

8- پارک بازی کودک باید به ابعاد 100*65 سانتیمتر و ارتفاع آن با نرده 115 سانتیمتر باشد(شکل 13)

 

6- توصیه ها

 

1-6 در اتاق آموزش بهتر است کودکان در اطراف یک میزمستقر شوند(شکل14)

 

2-6 تقسیمات داخلی فضاها بهتر است با استفاده از قفسه های کوتاه انجام پذیرد تا کودکان امکان دید به فعالیتهای مختلف را داشته باشند.(شکل 15)

 

3-6 قفسه نمایش کتاب بهتر است با ارتفاع مناسب برای کودکان(60 سانتیمتر) در نظر گرفته شود.

 

4-6 درهای کمد بهتر است به صورت کشویی باز شوند.

 

7- ضوابط طراحی فضای باز و محوطه

 

1-7 الزامات عمومی

 

1- پوشش محوطه باید از موادی مانند شن، براده های چوب، ماسه، چمن و خرده های لاستیک که حالت ارتجاعی دارند باشد.

 

2- در محوطه نباید از درختان صمغ دار ، گیاهان تیغ دار، حساسیت زا، سمی و و یا آفت پذیر باشد.

 

3- مسیر های حرکت را باید با فاصله مناسب از دیوارهای بنا ایجاد کرد و از قرار دادن آنها در مجاورت در و پنجره پرهیز نمود، تا از برخورد آنها با کودکان اجتناب شود.(شکل16)

 

4- برای اختلاف سطح های کم، در حدود یک پله باید از رامپ به طول حداقل یک متر استفاده شود.(شکل 17)

 

5- با ایجاد تفاوت در رنگ، مصالح کف، نور پردازی و یا طولانی تر کردن دست انداز باید توجه کودک را به پله جلب کرد.(شکل 18)

 

6- در سطح تمام شده وسایل بازی، نباید لبه های تیز فلزی یا تراشه های چوب وجود داشته باشد.

 

2-7 طراحی زمین بازی

 

تعداد کودکان دارای 30 تا 50 درصد فضای باز باشد. برای تعداد بیشتر کودکان ، فضای باز بیشتری مورد نیاز است.

 

4- حد اقل ارتفاع حصار محوطه باید 120 سانتیمتر در نظر گرفته شود و فاصله عناصر افقی نرده حد اقل 75 سانتیمتر در نظر گرفته شود تا امکان بالا رفتن کودکان از آن به وجود نیاید.(شکل19)

 

5- در طراحی زمین بازی ، باید مکانهای مناسبی برای نشستن وجود داشته باشد. عناصر محوطه باید متناسب با ابعاد بدن کودک در نظر گرفته شود.(شکل 20)

 

3-7- وسایل بازی

 

1- چرخ و فلک

 

حداقل زمین مورد نیاز برای چرخ و فلک و حریم ایمنی آن دایره ای به شعاع 300 سانتیمتر است(شکل 21)

 

2- سرسره

 

حداقل زمین مورد نیاز برای سرسره و حریم آن 750*245 سانتیمتر است.

 

(شکل 22)

 

3- تاب

 

الف) حداقل مساحت لازم برای تاب و فاصله ایمنی آن 620*510 سانتیمتر است.

 

ب) فاصله ایمنی از محور عمودی تاب در جهت حرکت، باید حداقل به میزان 866/0 ارتفاع آویز تاب به اضافه 175 سانتیمتر در نظر گرفته شود.(شکل 23)

 

4- بالارونده

 

الف)حداقل مساحت لازم برای بالارونده 670*285 سانتیمتر است.

 

ب) فاصله ایمنی از بالارونده ها از هر طرف حداقل 120 سانتیمتر است.

 

(شکل 24)

 

5- گیاهان مختلف می توانند به نحوی انتخاب گردند تا شرایط لازم برای آموزش کودکان در مورد فصول ، رنگها، حشرات ، گلها و ... به وجود آید.(جدول 4)



شکل

 

کار برد

 

رنگ برگ پاییز

 

ارتفاع-متر

 

قطر-متر

 

گونه



سایه

 

ارغوانی یا زرد

 

30

 

12تا16

 

افرا

 

جلب پرندگان
زرد، خرمایی
15
6تا8
بلوط
شکوفه، میوهخرمایی
10
8
سیب
سایه
15
10تا15
بید مجنون
برگ پایدار
سبز
35

 

15تا20

 

کاج سیاه




برگ پایدار

 

سبز

 

8تا12

 

8

 

بلوط کوچک



دانه

 

خرمایی

 

8تا10

 

8

 

ماگئولیا

 

+ نوشته شده در  دوشنبه سیزدهم مهر 1388ساعت 1:37  توسط  نسترن  |